Op 13 september verscheen in het NRC Handelsblad een opiniestuk met de titel 'de aidsepidemie in Afrika is bedrog'. Het Aids Fonds en STOP AIDS NOW! stuurden een reactie, die werd in het NRC geplaatst op dinsdag 23 september. De reactie en enkele vragen die het artikel opwierp, staan hieronder.
Op vrijdag 26 september ging bij VARA's de Leugen regeert Joep Lange in discussie met chef Opinie Maarten Huygen van het NRC. Bekijk de uitzending (de discussie begint bij 18 min. 40 sec.).
De reactie van Joep Lange, hoogleraar inwendige geneeskunde, werd in het NRC van 20 september geplaatst.
1. Wat vinden het Aids Fonds en STOP AIDS NOW! van het opiniestuk 'de aidsepidemie in Afrika is bedrog’ dat in het NRC Handelsblad is verschenen?'
2. Hoe komt het dat UNAIDS de cijfers vorig jaar moest aanpassen?
3. Worden in Afrika andere hiv-testen gebruikt dan in Europa en Noord-Amerika?
4. Wist men allang dat de hiv-epidemie in Noord-Amerika en Europa beperkt zou blijven tot bepaalde risicogroepen?
5. Kan hiv ook worden overgedragen door seks tussen een man en een vrouw (heteroseksuele transmissie)?
6. Zijn mensen binnen de aidsbestrijding nog wel in staat om een betrouwbaar beeld van hiv te geven?
7. Gaat er niet te veel geld naar de aidsbestrijding?
8. Hebben andere gebieden te weinig aandacht gekregen door de aidsbestrijding?
9. Hoe kan het samengaan van een enorme bevolkingsgroei en de hoge prevalentie van hiv in Oeganda worden verklaard?
10. Wat zijn 'aids denialists'?
-------------------------------------------------------------
1. Wat vinden het Aids Fonds en STOP AIDS NOW! van het opiniestuk 'de aidsepidemie in Afrika is bedrog' dat in het NRC Handelsblad is verschenen?
Deze reactie hebben het Aids Fonds en STOP AIDS NOW! gestuurd naar het NRC Handelsblad:
33 miljoen mensen met hiv geen probleem?!
De lezer van het artikel van Christian Fiala krijgt ten onrechte het beeld dat het meevalt met de aidsepidemie. Niets is minder waar. Wereldwijd leven 33 miljoen mensen met hiv. In 2007 kwamen daar 2,5 miljoen nieuwe infecties bij. Inderdaad, UNAIDS heeft cijfers naar beneden bijgesteld, omdat er betere schattingsmethodieken voorhanden zijn. Bij de totstandkoming van de nieuwe cijfers heeft UNAIDS de expertise ingewonnen van vooraanstaande epidemiologen. Er is dus geen sprake van bedrog. Volgens Fiala is aids geen heteroziekte. Hij gebruikt hierbij een wonderlijke redenering: omdat in Europa en Noord-Amerika geen epidemie onder hetero’s bestaat, is dit dus ook niet het geval in Afrika. Terwijl in werkelijkheid de meerderheid van alle nieuwe infecties in Zuidelijk Afrika plaats vindt door heteroseks en vooral vrouwen treft. Fiala snapt verder niet dat als in een land de bevolking toeneemt en het sterftecijfer gelijk blijft, er toch sprake kan zijn van een aidsepidemie. Hij neemt Oeganda als voorbeeld. Inderdaad heeft dit land een hoog geboortecijfer. Maar sinds begin jaren ’80 zijn in Oeganda ook 1,6 miljoen mensen aan aids overleden! Rest de vraag of er niet teveel geld naar de aidsbestrijding gaat. Het antwoord is nee. Sterker nog: aids heeft veel meer geld nodig. Slechts 1 op de 3 mensen die behandeling nodig heeft krijgt deze. Het is verontrustend dat deze nonsens zoveel ruimte in uw krant krijgt.
Ton Coenen, directeur Aids Fonds
Louise van Deth, directeur STOP AIDS NOW!
Terug
2. Hoe komt het dat UNAIDS de cijfers vorig jaar moest aanpassen?
Surveillance van hiv gebeurt op verschillende niveaus. In veel landen wordt de hiv-prevalentie geschat op basis van de screening op hiv onder zwangere vrouwen. Een van de elementen is bijvoorbeeld een screening door middel van hiv-testen onder zwangere vrouwen. De surveillancesystemen worden echter steeds verder ontwikkeld, waardoor betere schattingen kunnen worden gemaakt. Op basis van een verbetering van het systeem bleek vorig jaar dat UNAIDS de cijfers naar beneden moest bijstellen. Het verschil kan voor het grootste deel worden verklaard door een verbetering van de schattingen in India.
Terug
3. Worden in Afrika andere hiv-testen gebruikt dan in Europa en Noord-Amerika?
Er is geen verschil tussen hiv-testen in Afrika en hiv-testen in het westen. De aanwezigheid van het hiv-virus wordt in principe vastgesteld door middel van een hiv-test. De Bangui definitie van de WHO beschrijft een aantal symptomen waarop een patiënt gescoord kan worden. Volgens deze definitie kan vanaf een bepaalde score de diagnose ‘aids’ worden gesteld. Volgens de definitie moet echter ook altijd een test worden gedaan om te controleren of iemand het hiv-virus in zich draagt. Ook in Afrika vormen hiv-testen in combinatie met andere testen de basis voor medisch ingrijpen.
Terug
4. Wist men allang dat de hiv-epidemie in Noord-Amerika en Europa beperkt zou blijven tot bepaalde risicogroepen?
In het begin van de jaren tachtig was er nog niet veel bekend over hiv. In de loop der jaren werd meer bekend over het hiv virus en over hoe het zich verspreidt. Voor het in kaart brengen van de verspreiding is bijvoorbeeld het in kaart brengen van seksuele netwerken van belang. In de jaren negentig werd duidelijk dat hiv in Nederland waarschijnlijk beperkt zou blijven tot bepaalde risicogroepen. Het beleid is hier toen op aangepast. Een geschikte aanpak van aids is namelijk een aanpak die rekening houdt met de epidemiologie in een bepaald gebied. Deze aanpak staat ook wel bekend als 'knowing your epidemic' (ken je epidemie). In gebieden waar sprake is van een geconcentreerde epidemie moeten de inspanningen met name worden gericht op de groepen die het meeste risico lopen. Daarnaast moeten algemene campagnes mensen bewust maken van risico’s. Voorlichting op scholen draagt eraan bij dat mensen al jong leren om zich te beschermen.
Terug
5. Kan hiv ook worden overgedragen door seks tussen een man en een vrouw (heteroseksuele transmissie)?
Ja. Hiv wordt vaker overgedragen door heteroseksuele transmissie dan op een andere manier. De epidemie onder sekswerkers is grotendeels toe te schrijven aan heteroseksuele transmissie. 60% van de mensen met hiv in Afrika beneden de Sahara zijn vrouwen. In de Cariben is 48% van de mensen met hiv vrouw.
Terug
6. Zijn mensen binnen de aidsbestrijding nog wel in staat om een betrouwbaar beeld van hiv te geven?
Voor het verzamelen van gegevens wordt gebruik gemaakt van wetenschappelijk aanvaarde methoden. De informatievoorziening ten aanzien van hiv en aids is daardoor van goede kwaliteit.
Terug
7. Gaat er niet te veel geld naar de aidsbestrijding?
De totale hoeveelheid geld die beschikbaar is voor de gezondheidszorg in de minder ontwikkelde landen is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het is dus niet juist om te veronderstellen dat het geld van de rest van de gezondheidszorg naar aids is gevloeid. Wel wordt door de succesvolle aidsprogramma’s nog duidelijker hoe slecht het gesteld is met de gezondheidszorg in minder ontwikkelde landen. Voor zowel aidsbestrijding als voor de gezondheidszorg in minder ontwikkelde landen is nog veel meer geld nodig.
Overigens kan de impact van de aidsepidemie niet alleen worden verminderd door te werken aan de gezondheidszorg. Aids kan alleen worden aangepakt wanneer ook wordt gewerkt aan mensenrechten. De ongelijke positie van vrouwen, criminalisering van homoseksualiteit, druggebruik en prostitutie en discriminatie van mensen met hiv dragen allemaal bij aan het verspreiden van hiv en aids.
Terug
8. Hebben andere gebieden te weinig aandacht gekregen door de aidsbestrijding?
De investeringen in aidsbestrijding worden gerechtvaardigd door de impact van aids. Het probleem is dat er meer geld nodig is om aids in minder ontwikkelde landen te bestrijden én de gezondheidszorg in deze landen op te bouwen. De aidsbestrijding heeft ook een bijdrage geleverd aan het opbouwen van de gezondheidszorg.
Aidsbestrijding en reproductieve gezondheidszorg zijn sterk met elkaar verbonden. Het doel van zowel aidspreventie als anticonceptie is om ervoor te zorgen dat mensen zelf geïnformeerde keuzes kunnen maken over waarmee en waartegen zij zich willen beschermen.
Meer informatie over de invloed van aidsbestrijding op de rest van de gezondheidszorg staat in het rapport van the International Treatment Preparedness Coalition.
Terug
9. Hoe kan het samengaan van een enorme bevolkingsgroei en de hoge prevalentie van hiv in Oeganda worden verklaard?
Oeganda heeft een driehoekige bevolkingsopbouw in de vorm van een piramide. Er zijn relatief veel jonge kinderen en het aantal ouderen neemt snel af. Dit wijst op een bevolking met een hoog geboorte- en een hoog sterftecijfer. De gemiddelde levensverwachting is rond de 50 jaar. Sinds begin jaren ’80 zijn er 2,6 miljoen mensen met hiv geïnfecteerd geraakt. Hiervan zijn al 1,6 miljoen mensen overleden.
Inmiddels hebben 100.000 mensen in Oeganda toegang tot medicatie. De preventiecampagnes hebben de laatste 15 jaar geleid tot een grote afname van het aantal infecties. Mede dankzij alle inspanningen valt een daling van de sterfte ten gevolge van hiv in Oeganda te verwachten.
Terug
10. Wat zijn 'aids denialists'?
Zogenaamde aids denialists ontkennen het bestaan van het hiv-virus en de verwoestende werking van het virus op de gezondheid. Binnen de reguliere wetenschap wordt het bestaan van het hiv-virus echter niet betwist.
Decennia terug is het hiv-virus geïdentificeerd als de veroorzaker van aids (Science 2002, 298:1726-1730). De historie van deze ontdekking wordt beschreven in een recent nummer van Science. Voor het het aanwijzen van het pathogeen (bacterie, virus) dat een infectieziekte veroorzaakt worden verscheidene criteria gebruikt (de stellingen van Koch). Het was aanvankelijk moeilijk om te bewijzen dat hiv ook aids veroorzaakt, omdat het virus lang latent in het lichaam aanwezig kan zijn en omdat het de afweer tegen infecties ondermijnt. Deze schade die het virus aanbrengt aan het immuunsysteem wordt pas goed zichtbaar door het optreden van opportunistische ziekten, die in personen met een intact immuunsysteem niet voorkomen. Het staat iedereen vrij om wetenschappelijke bewijzen niet te geloven, maar daar tegenover staan miljoenen wetenschappers die het voldoende bewezen achten dat hiv aids veroorzaakt.
Terug
